Aishwarya, Cannes and body shaming: Bracketing showbiz women in stereotypes and other questions: વૈશ્વિક શોબિઝ ઇવેન્ટ્સના સૌથી ઝાકઝમાળ પ્લેટફોર્મ પર રૂઢિચુસ્ત વિચારો (સ્ટીરિયોટાઇપ્સ) તોડવાથી લઈને રેડ કાર્પેટ પર આત્મવિશ્વાસ સાથે પ્રસ્તુત થવા સુધી, ઐશ્વર્યા રાય બચ્ચને હંમેશા ગ્રેસ અને પિઝાઝ (પીઠબળ-ચમક) સાથે પોતાની ઓળખ બનાવી છે. તેઓ ‘પીટર પાન’ જેવી કોઈ કાલ્પનિક કે અવાસ્તવિક સુંદરી નથી, પરંતુ ગરિમાપૂર્ણ અને સહજ રીતે વધતી ઉંમરને સ્વીકારવા માટે એક નવો બેન્ચમાર્ક સ્થાપિત કરનાર અગ્રણી મહિલા છે. The Economic Timesના અહેવાલમાં આમ જણાવાયું હતું.
તાજેતરમાં કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પણ કંઈક આવું જ જોવા મળ્યું. સ્ત્રીઓને શા માટે હંમેશા અવાસ્તવિક અને અશક્ય ધોરણો પર માપવામાં આવે છે, અને જીવન તથા સમયના બદલાવ છતાં તેઓ દર વર્ષે એકસરખી જ કેમ દેખાય તેવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે – તે અંગે ફરી એકવાર ઉગ્ર ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે.
કાન્સમાં ‘ઓજી લોરિયલ ગર્લ’ ની એન્ટ્રી
આ વર્ષે જ્યારે કોસ્મેટિક જાયન્ટ ‘લોરિયલ’ ના બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર તરીકે આલિયા ભટ્ટ અને અદિતિ રાવ હૈદરી કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પહોંચ્યા, ત્યારે સૌના મનમાં એક જ સવાલ હતો – છેલ્લા ૨૪ વર્ષથી આ ગ્લોબલ પ્લેટફોર્મ પર ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરનારી ‘ઓજી (Original) લોરિયલ ગર્લ’ ઐશ્વર્યા રાય ક્યાં છે?
ભારતના સૌથી પ્રખ્યાત ચહેરાઓમાંના એક, ૫૨ વર્ષીય મોડલ-અભિનેત્રી ઐશ્વર્યા રાય ફેસ્ટિવલના ઉત્તરાર્ધમાં ડિઝાઇનર અમિત અગ્રવાલે તૈયાર કરેલા વાદળી ગાઉનમાં રેડ કાર્પેટ પર ઉતર્યા. તેમના ફોટોગ્રાફ્સ અને વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થતાં જ ચર્ચા ફરી એકવાર તેમના લુક અને વજન તરફ વળી ગઈ, જે દુર્ભાગ્યે ટ્રોલિંગ અને બોડી શેમિંગમાં પરિણમી.
પત્રકાર મૃણાલ પાંડેની ટિપ્પણી અને વિવાદ
આ નકારાત્મક ચર્ચામાં પદ્મશ્રી વિજેતા પત્રકાર મૃણાલ પાંડે પણ જોડાયા, જેઓ સામાન્ય રીતે પોતાના નારીવાદી લેખન માટે જાણીતા છે. તેમણે ‘X’ (ટ્વિટર) પર લખ્યું:
આ વખતે કુદરતી સૌંદર્ય ઓછું દેખાય છે. ગાલ થોડા વધુ ફૂલેલા લાગે છે.” તેમની આ પોસ્ટ ટૂંક સમયમાં જ એક મોટી ચર્ચામાં ફેરવાઈ ગઈ.
જ્યારે લોકોએ આ ટિપ્પણી સામે સવાલો ઉઠાવ્યા, ત્યારે મૃણાલ પાંડેએ પોતાના વલણનો બચાવ કરતા દલીલ કરી કે સેલિબ્રિટીઓનું મૂલ્યાંકન અલગ માપદંડો પર થાય છે. તેમણે લખ્યું, “માફ કરશો, ૧૯૯૪માં જ્યારે તેણીએ સૌંદર્ય સ્પર્ધા જીતી ત્યારથી જ તેને વિશ્વભરમાં એક પ્રતિષ્ઠિત સુંદરી અને બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર તરીકે પ્રમોટ કરવામાં આવી છે. જો તે આભામાં કોઈ ઝાંખપ આવશે, તો સ્વાભાવિક રીતે જ સૌંદર્ય સ્પર્ધા ઉદ્યોગ દ્વારા નક્કી કરાયેલા માપદંડોના આધારે તેનો નિર્દેશ કરવામાં આવશે.” જો કે, વિવાદ વધ્યા બાદ તેમની કેટલીક વધુ ટીકાત્મક પોસ્ટ્સ હટાવી દેવામાં આવી હતી.
અગાઉ પણ વજન વધવા બાબતે ટ્રોલ થઈ ચૂક્યા છે ઐશ્વર્યા
ઐશ્વર્યા રાય અગાઉ પણ બોડી શેમિંગ અને ટ્રોલિંગનો ભોગ બની ચૂક્યા છે. તેમના સમયના અન્ય કલાકારોથી વિપરીત, ‘દેવદાસ’ ફેમ આ અભિનેત્રી ૨૦૧૧માં પુત્રી આરાધ્યાના જન્મ પછી ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન વધેલા વજન (Post-pregnancy weight) સાથે ખૂબ જ સહજ અને સંતુષ્ટ દેખાતા હતા.
ક્લિનિકલ સાયકોલોજિસ્ટ શ્વેતા શર્માના મતે, ઐશ્વર્યાના લુક વિશે થતી આ ટીકાઓ વાસ્તવમાં આપણો સમાજ સુંદરતાને કઈ નજરે જુએ છે તે દર્શાવે છે. શર્માએ પીટીઆઈ (PTI) ને જણાવ્યું કે, “આવું પહેલા પણ બન્યું હતું જ્યારે ડિલિવરી પછી તેમનું વજન વધ્યું હતું. ઐશ્વર્યા હંમેશા ભારતીય અને વૈશ્વિક સ્તરે ‘બ્યુટી આઇકોન’, ‘મિસ વર્લ્ડ’ અને પૂર્ણતા (perfection) ના પ્રતીક તરીકે લોકોના મનમાં વસેલા છે. પરંતુ સમસ્યા એ છે કે સુંદરતા વિશેનો આપણો વિચાર કઠોર સામાજિક ધોરણોથી દૂષિત થઈ ગયો છે.”
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું, “આપણે તેમની સુંદરતાની પ્રશંસા કરીએ છીએ, પરંતુ એ સ્વીકારવા તૈયાર નથી થતા કે તેમને પણ કુદરતી રીતે ઉંમર વધવા સાથે બદલાવાનો પૂરો અધિકાર છે. તેમનું વજન વધી શકે છે, શારીરિક બદલાવ આવી શકે છે અથવા તેઓ ફક્ત એક સામાન્ય માણસ જેવા દેખાઈ શકે છે. સેલિબ્રિટી હોવા છતાં ઐશ્વર્યા આ બદલાવોને ખૂબ જ ગ્રેસ (ગૌરવ) સાથે સ્વીકારે છે.”
કંગના રનૌતે ટ્રોલ્સને આપ્યો જડબાતોડ જવાબ
અભિનેત્રી કંગના રનૌત ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાંથી એવી પહેલી વ્યક્તિ હતી જેમણે આ મામલે સોશિયલ મીડિયા પર ટ્રોલ કરનારાઓને આડે હાથ લીધા અને લોકોને રેડ કાર્પેટ પર મોટી ઉંમરની મહિલાઓને જોવાની આદત પાડવા કહ્યું.
કંગનાએ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર લખ્યું, “ફેશન અને સ્ટાઇલ એ સ્વ-અભિવ્યક્તિ છે. તે જીવન અને પોતાના વલણનું વ્યક્તિગત અર્થઘટન છે. કોઈ પણ સ્ત્રી કોઈની ઋણી નથી. એશ (ઐશ્વર્યા) ખૂબ જ સુંદર લાગે છે! તમારામાંથી જેઓ તેને કોઈ અલગ રીતે જોવા માંગે છે, તેઓ પોતે શું છે તે કેમ બતાવતા નથી? તે અહીં તમને ખુશ કરવા માટે નથી આવી. તે ભવ્ય છે. જો તમને રેડ કાર્પેટ પર મોટી ઉંમરની મહિલાઓને જોવાની આદત ન હોય, તો હવે આદત પાડી લો. આભાર.”
માધુરી દીક્ષિતે વ્યક્ત કરી ચિંતા: “આ યુવાનોને ખોટો સંદેશ છે”
ઐશ્વર્યાની ‘દેવદાસ’ ફિલ્મની સહ-અભિનેત્રી માધુરી દીક્ષિતે કહ્યું કે આવી ટ્રોલિંગ સમાજ અને ખાસ કરીને યુવાનોને ખોટો સંદેશ આપી રહી છે. માધુરીએ પીટીઆઈને જણાવ્યું, “તે (ઐશ્વર્યા) છેલ્લા ૨૦ વર્ષથી કાન્સમાં જઈ રહી છે. તેણીએ આખા દેશને ગૌરવ અપાવ્યું છે અને તે એક ગ્લોબલ સ્ટાર છે. મિસ વર્લ્ડ તરીકે તેણે દેશ માટે ઘણું કર્યું છે. તમે તેને વજનના આંકડા, ડ્રેસની સાઈઝ કે ઉંમરના વર્ષોના એક નંબર સુધી સીમિત ન કરી શકો. તે અદ્ભુત છે, તે માત્ર બહારથી જ નહીં પરંતુ અંદરથી પણ ખૂબ સુંદર છે.”
માધુરીએ વધુમાં ચિંતા વ્યક્ત કરતા કહ્યું, “મને લાગે છે કે લોકોએ સમજવું જોઈએ કે આવી ટિપ્પણીઓ કરીને તમે આજના યુવાનોને કેવો સંદેશ આપી રહ્યા છો? શું તમારું મૂલ્ય માત્ર તમે કેવા દેખાવ છો તેના પર જ છે, તમારી સિદ્ધિઓ પર નહીં? આ એક તદ્દન ખોટો સંદેશ છે.”
કાન્સ સાથે ઐશ્વર્યાનો ૨૦ વર્ષથી વધુનો નાતો
ઐશ્વર્યા રાય સૌપ્રથમવાર ૨૦૦૨માં કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં ગયા હતા, જ્યાં તેમની ફિલ્મ ‘દેવદાસ’નું સ્ક્રીનિંગ યોજાયું હતું. તેના પછીના વર્ષે તેઓ વૈશ્વિક બ્રાન્ડ લોરિયલ (L’Oreal) ના બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર બન્યા અને ત્યારથી તેઓ સતત આ ફેસ્ટિવલનો હિસ્સો રહ્યા છે. કાન્સ ફેસ્ટિવલમાં જ્યુરી મેમ્બર બનનારા તેઓ પ્રથમ ભારતીય અભિનેત્રી પણ હતા. ઘણા ભારતીયો કાન્સમાં તેમના લુકને ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ માને છે. અગાઉ ૨૦૧૬માં ફેસ્ટિવલ દરમિયાન તેમણે લગાવેલી પર્પલ (જાંબલી) લિપસ્ટિક પણ દેશભરમાં ભારે ચર્ચાનો વિષય બની હતી.
માનસિકતા બદલવાની જરૂર અને ઇન્ડસ્ટ્રીના બેવડા ધોરણો
સાયકોલોજિસ્ટ શ્વેતા શર્માએ જણાવ્યું કે, “આપણું શિક્ષણ ત્યાં સુધી કામ નહીં આવે જ્યાં સુધી આપણે એ માનસિકતા નહીં તોડીએ જે સ્ત્રીઓને સતત એવું શીખવે છે કે તેમનું મૂલ્ય માત્ર ચોક્કસ ફિગર કે લુક જાળવી રાખવામાં જ છે. આ વિષય પર ચર્ચા થવી જરૂરી છે, કારણ કે આ વિવાદ દર્શાવે છે કે આપણો સમાજ સ્ત્રીના શરીર અને તેની ઓળખના કુદરતી બદલાવોને સ્વીકારવામાં આજે પણ કેટલો અસહજ છે.”
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે, સૌથી વધુ ચિંતાજનક બાબત એ છે કે જ્યારે શિક્ષિત મહિલાઓ પણ આવી ટીકાઓમાં ભાગ લે છે, જે દર્શાવે છે કે સામાજિક માળખામાં સુંદરતાના આ કૃત્રિમ ધોરણો કેટલા ઊંડા ઉતરી ગયા છે. શર્માએ ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં પુરુષ અને મહિલા કલાકારો વચ્ચેના ભેદભાવ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો. તેમણે કહ્યું કે પુરુષ કલાકારોને કુદરતી રીતે વૃદ્ધ થવા દેવામાં આવે છે અને તેમને મોટી ઉંમરે પણ રોમેન્ટિક અને મુખ્ય ભૂમિકાઓ મળે છે, પરંતુ શોબિઝમાં મહિલાઓને આ છૂટછાટ મળતી નથી.
હોલીવુડમાં મેરિલ સ્ટ્રીપ જેવા કલાકારો માટે તેમની ઉંમર મુજબ ખાસ ભૂમિકાઓ લખાય છે, તેનાથી વિપરીત હિન્દી સિનેમામાં (બોલિવૂડ) ચોક્કસ ઉંમર પછી અભિનેત્રીઓને હાંસિયામાં ધકેલી દેવામાં આવે છે. જો કે, હવે ઓટીટી (OTT) પ્લેટફોર્મ્સ આવવાને કારણે શેફાલી શાહ, માધુરી દીક્ષિત અને અન્ય સીનિયર કલાકારોને મુખ્ય ભૂમિકાઓ મળી રહી છે અને સમય ધીમે-ધીમે બદલાઈ રહ્યો છે.
ઉદાહરણ તરીકે, શેફાલી શાહે ભૂતકાળમાં સ્વીકાર્યું હતું કે ૨૦૦5માં આવેલી ફિલ્મ ‘વક્ત’માં અક્ષય કુમાર કરતા નાની ઉંમરના હોવા છતાં તેમણે તેની માતાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેનો તેમને અફસોસ હતો. જો કે, ત્યારબાદ તેમણે મક્કમ વલણ અપનાવ્યું અને આજે તેઓ ઓફબીટ ફિલ્મો અને વેબ સિરીઝમાં મજબૂત પાત્રો ભજવી રહ્યા છે, જ્યારે માધુરી દીક્ષિત પણ પોતાની તાજેતરની ફિલ્મો અને શોઝ દ્વારા પ્રશંસા મેળવી રહ્યા છે.
